{"id":434,"date":"2018-07-04T12:18:58","date_gmt":"2018-07-04T12:18:58","guid":{"rendered":"http:\/\/www.festiwalkwiatow.zabrze.pl\/?page_id=434"},"modified":"2018-07-04T12:18:58","modified_gmt":"2018-07-04T12:18:58","slug":"o-ogrodzie-botanicznym","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/www.festiwalkwiatow.zabrze.pl\/?page_id=434","title":{"rendered":"O ogrodzie botanicznym"},"content":{"rendered":"

 <\/p>\n

 <\/p>\n

O Miejskim Ogrodzie Botanicznym<\/h3>\n
\n

Miejski Ogr\u00f3d Botaniczny jest po\u0142o\u017cony w \u015br\u00f3dmie\u015bciu Zabrza. Zgodnie z podzia\u0142em Polski na strefy klimatyczne obszar Wy\u017cyny \u015al\u0105skiej znajduje si\u0119 w strefie klimatycznej zachodniej i charakteryzuje si\u0119 klimatem umiarkowanie ciep\u0142ym o wp\u0142ywach oceanicznych, stwarzaj\u0105cym dogodne warunki dla wegetacji ro\u015blin.<\/h3>\n

Inicjatorem i projektantem Botanicznego Centralnego Ogrodu Szkolnego (Botanischer Zentralschulgarten) w\u00a0Zabrzu by\u0142 pochodz\u0105cy z Halle dyplomowany inspektor budownictwa ogrodniczego Fritz Berckling, absolwent cenionej Szko\u0142y Ogrodniczej (Gartenbauschule) w Berlinie-Dahlem. Zosta\u0142 on zatrudniony przez magistrat w 1928 roku na stanowisku dyrektora Miejskiego Zarz\u0105du Zieleni w celu wsp\u00f3\u0142tworzenia nowego wizerunku Zabrza, kt\u00f3re w zamierzeniach \u00f3wczesnych w\u0142adz mia\u0142o uzyska\u0107 wielkomiejski charakter, jako miasto fabryk w zieleni (Werkstadt im Gr\u00fcnen). W tym celu zaplanowano z rozmachem przebudow\u0119 mocno zaniedbanego urbanistycznie Zabrza, lecz z powodu Wielkiego Kryzysu lat 1929\u20131933 realizacja tych plan\u00f3w zosta\u0142a od\u0142o\u017cona na przysz\u0142o\u015b\u0107 i ju\u017c w zmodyfikowanej formie by\u0142a kontynuowana przez narodowych socjalist\u00f3w. Fritz Berckling jest tw\u00f3rc\u0105 wielu istniej\u0105cych dzi\u015b w Zabrzu nowoczesnych za\u0142o\u017ce\u0144 wielkomiejskiej zieleni. Jego dzie\u0142em jest Park im. Poleg\u0142ych Bohater\u00f3w (Skagerrak-Park), przebudowa Lasu Makoszowskiego w Park im. Powsta\u0144c\u00f3w \u015al\u0105skich (Guidowald), K\u0105pielisko Le\u015bne Maciej\u00f3w (Waldbad Mathesdorf), ziele\u0144 kompleksu sportowego przy ul. Roosevelta (Adolf Hitler-Kampfbahn), za\u0142o\u017cenia zieleni wielu zabrza\u0144skich plac\u00f3w (m.in. pl. Traugutta przed klasztorem oo. Kamilian\u00f3w, pl. Pieruszki przy ko\u015bciele \u015bw. Anny), szereg plac\u00f3w zabaw dla dzieci, ziele\u0144 nowych osiedli mieszkaniowych i ziele\u0144 przyszkolna oraz aleje drzew wzd\u0142u\u017c nowo projektowanych szerokich ulic.<\/p>\n

Miejscem, kt\u00f3re wybrano pod za\u0142o\u017cenie ogrodu botanicznego by\u0142 teren nale\u017c\u0105cy do jednej z dw\u00f3ch cegielni miejskich przy \u00f3wczesnej ul. Micha\u0142a (Michaelstrasse, obecnie ul. J. Pi\u0142sudskiego), znajduj\u0105cym si\u0119 obok oddanego do u\u017cytku w 1933 roku wielkiego kompleksu sportowego ze stadionem pi\u0142karskim. Projekt Centralnego Ogrodu Szkolnego Fritz Berckling sporz\u0105dzi\u0142 14 pa\u017adziernika 1936 roku. W za\u0142o\u017ceniach mia\u0142 to by\u0107 wzorcowy ogr\u00f3d botaniczny niemieckiej cz\u0119\u015bci G\u00f3rnego \u015al\u0105ska. Docelowo miano w nim pokazywa\u0107 publiczno\u015bci kompletny zestaw ro\u015blin dziko rosn\u0105cych na terenie \u00f3wczesnych Niemiec, dzi\u0119ki czemu m\u00f3g\u0142 on stanowi\u0107 zaplecze dydaktyczne i badawcze dla wy\u017cszych uczelni G\u00f3rnego \u015al\u0105ska. Realizacja tego ambitnego planu by\u0142a mo\u017cliwa dzi\u0119ki wsparciu\u00a0w\u0142adz miasta, zw\u0142aszcza Nadburmistrza Zabrza Maxa Filluscha, kt\u00f3ry d\u0105\u017cy\u0142 do rozbudowy i\u00a0unowocze\u015bnienia tego najbardziej ludnego w\u00f3wczas miasta G\u00f3rnego \u015al\u0105ska.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Skan pochodzi ze zbior\u00f3w Biblioteki Narodowej udost\u0119pnionych na portalu\u00a0<\/strong>Polona<\/strong><\/a>.<\/strong>
\nOgr\u00f3d na planie nieregularnego czworoboku o powierzchni oko\u0142o 3 ha zaprojektowano w naro\u017cniku ul. Micha\u0142a (po wojnie S\u0142owia\u0144ska, obecnie Pi\u0142sudskiego) i towarowej linii kolejowej Nowy Bytom \u2013 Gliwice So\u015bnica (dzi\u015b zlikwidowana). Wej\u015bcie do ogrodu w formie bramy z murowanymi o\u015bcie\u017cami wiod\u0142o z obecnej ul. J. Pi\u0142sudskiego. Ca\u0142o\u015b\u0107 za\u0142o\u017cenia podzielono na cztery cz\u0119\u015bci: le\u015bno-edukacyjn\u0105 (pn.-zach.), systematyczno-u\u017cytkow\u0105 8 (pn.-wsch.), krajobrazow\u0105 (pd.-wsch) i gospodarczo-ogrodnicz\u0105 (pd.-zach). Zewn\u0119trzny pas ogrodu \u2013 wzd\u0142u\u017c ogrodzenia \u2013 zajmowa\u0142y grupy zadrzewie\u0144 i zakrzewie\u0144: b\u00f3r \u015bwierkowy, krzewy parkowe, krzewy li\u015bciaste, krzewy iglaste, buczyna, d\u0105browa, las g\u00f3rski i las mieszany z charakterystycznymi okazami ro\u015blin podszytu i runa. W cz\u0119\u015bci edukacyjnej zaprojektowano plac szkolno-lekcyjny z wiat\u0105 i pergol\u0105 oraz ogr\u00f3d \u0107wiczebny, otoczone \u0142\u0105k\u0105 po\u015br\u00f3d boru \u015bwierkowego i boru sosnowego.<\/p>\n

\"\"\u00a0\"\"\u00a0\"\"\u00a0\"\"<\/p>\n

Cz\u0119\u015b\u0107 systematyczno-u\u017cytkowa obj\u0119\u0142a rabaty z ro\u015blinami w uk\u0142adzie systematycznym wed\u0142ug rodzin, ro\u015bliny u\u017cytkowe i ogr\u00f3dek kwietny. W cz\u0119\u015bci krajobrazowej (typu angielskiego) dominowa\u0142 staw z ro\u015blinami wodnymi i nadbrze\u017cnymi, a wok\u00f3\u0142 nich stworzono bagno i wilgotn\u0105 \u0142\u0105k\u0119, olszyn\u0119 oraz alpinarium. Ka\u017cde z prezentowanych siedlisk obfitowa\u0142o w typowe dla niego gatunki ro\u015blin.<\/p>\n

\"\"\u00a0\"\"\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\"\"\u00a0\u00a0 \u00a0 \u00a0\u00a0\"\"
\nOstatnia cz\u0119\u015b\u0107, gospodarcza, obj\u0119\u0142a zabudowania dyrekcji, szklarnie, toalety, kompostowni\u0119 oraz inspekty. Komunikacj\u0119 mi\u0119dzy cz\u0119\u015bciami umo\u017cliwia\u0142a sie\u0107 \u015bcie\u017cek spacerowych, z prowadz\u0105c\u0105 od wej\u015bcia do ogrodu alej\u0105 topolowo-platanow\u0105, ko\u0144cz\u0105c\u0105 si\u0119 placem z fontann\u0105. Bezpo\u015bredni\u0105 realizacj\u0105 projektu Ogrodu Botanicznego zaj\u0105\u0142 si\u0119 mistrz ogrodniczy Kotlorz. Dzia\u0142k\u0119 pod ogr\u00f3d wydzielono ostatecznie we wrze\u015bniu 1937 roku, po czym przyst\u0105piono do rozplanowywania za\u0142o\u017cenia oraz sadzenia drzew i krzew\u00f3w. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 prac ogrodniczych przeprowadzono w szybkim tempie w 1938 roku tak, \u017ce pod koniec czerwca ogr\u00f3d otwarto dla publiczno\u015bci. Nie zdo\u0142ano jednak odda\u0107 do u\u017cytku wi\u0119kszo\u015bci urz\u0105dze\u0144 w cz\u0119\u015bci gospodarczej. Tam prace budowlane rozpocz\u0119to na wiosn\u0119 1938 roku od wzniesienia budynku administracyjnego, p\u00f3\u017an\u0105 jesieni\u0105 zbudowano pergol\u0119 i rozpocz\u0119to budow\u0119 zespo\u0142u szklarni i budynku toalet.<\/p>\n

Szklarni\u0119\u00a0 zaprojektowano jako czterocz\u0119\u015bciowy budynek, z\u0142o\u017cony z palmiarni (d\u0142ugo\u015b\u0107 16,2 m, szeroko\u015b\u0107 7,3 m, wysoko\u015b\u0107 5,1 m), dw\u00f3ch bli\u017aniaczych szklarni: gor\u0105cej i ch\u0142odnej (d\u0142ugo\u015b\u0107 11,9 m, szeroko\u015b\u0107 3,1 m, wysoko\u015b\u0107 2,5 m) oraz murowanej cz\u0119\u015bci gospodarczej z pracowni\u0105, kot\u0142owni\u0105 (z piecami w piwnicy) i magazynem koksu. Budow\u0119 szklarni i toalet uko\u0144czono we wrze\u015bniu 1939 roku. W szklarniach mo\u017cliwa by\u0142a uprawa wi\u0119kszo\u015bci ro\u015blin tropikalnych i \u015br\u00f3dziemnomorskich. Zakupiono typowy zestaw ro\u015blin szklarniowych, tworz\u0105c zr\u0119by\u00a0 nieznanej dot\u0105d w Zabrzu kolekcji. W palmiarni zachwyca\u0142y zwiedzaj\u0105cych m.in. ogromny bananowiec i roz\u0142o\u017cyste palmy.
\n\"\"\u00a0\"\"
\n\"\"\u00a0\u00a0 \u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0\"\"<\/p>\n

Wszystkie ro\u015bliny rosn\u0105ce w ogrodzie zosta\u0142y zaopatrzone w tabliczki informuj\u0105ce o ich nazwie i przynale\u017cno\u015bci systematycznej. Rozw\u00f3j ogrodu przerwa\u0142y trwaj\u0105ce od 1942 roku niekorzystne dla Niemiec wydarzenia wojenne i zwi\u0105zane z tym ci\u0119cia w wydatkach bud\u017cetowych miasta. Mimo to do ko\u0144ca wojny ogr\u00f3d by\u0142 udost\u0119pniany publiczno\u015bci. Niekt\u00f3re przekazy g\u0142osz\u0105 jednak, \u017ce pod koniec wojny zacz\u0119to wykorzystywa\u0107 ogr\u00f3d i szklarnie do uprawy warzyw, kt\u00f3rych brakowa\u0142o na lokalnym rynku.<\/p>\n

Po zako\u0144czeniu dzia\u0142a\u0144 wojennych, w marcu 1945 roku Ogr\u00f3d Botaniczny przej\u0119\u0142y Plantacje Miejskie. Po\u0142owa drzewostanu by\u0142a kompletnie zniszczona, a teren ogrodu zdewastowany. Odbudowa zniszcze\u0144 obj\u0119\u0142a g\u0142\u00f3wnie ro\u015blinno\u015b\u0107 i szklarnie. Og\u00f3lny uk\u0142ad ogrodu pozosta\u0142 w zasadzie niezmieniony. W latach 1947\u20131953 rozbudowano za\u0142o\u017cenie od strony p\u00f3\u0142nocnej, przy\u0142\u0105czaj\u0105c fragment terenu o powierzchni 2 ha po zlikwidowanej cegielni, gdzie urz\u0105dzono rabaty i \u015bcie\u017cki spacerowe. Poddano te\u017c rozbudowie palmiarni\u0119 o prostopad\u0142y aneks.<\/p>\n

\"\"\u00a0\u00a0\"\"
\n\"\"\u00a0\"\"<\/p>\n

Od 1950 roku Ogr\u00f3d Botaniczny podlega\u0142 Miejskiemu Przedsi\u0119biorstwu Ogrodniczemu, przekszta\u0142conemu w 1953 roku w Zarz\u0105d Zieleni Miejskiej, a w nast\u0119pnych latach zosta\u0142 w\u0142\u0105czony do Miejskiego Przedsi\u0119biorstwa Gospodarki Komunalnej. W 1957 roku\u00a0 sporz\u0105dzono pierwszy po II wojnie \u015bwiatowej wykaz ro\u015blin naczyniowych rosn\u0105cych w ogrodzie. Na jego podstawie oznakowano drzewa i krzewy tabliczkami informuj\u0105cymi o nazwie \u0142aci\u0144skiej i polskiej, przynale\u017cno\u015bci systematycznej i zasi\u0119gu geograficznym.
\nKolejne poszerzenie obszaru Ogrodu nast\u0105pi\u0142o w 1960 roku. W\u00f3wczas to przy\u0142\u0105czono kolejny fragment nieu\u017cytk\u00f3w pocegielnianych o powierzchni 1 ha, przylegaj\u0105cy do cz\u0119\u015bci\u00a0 gospodarczej od po\u0142udniowego-zachodu. Obejmowa\u0142 on gliniank\u0119 pozosta\u0142\u0105 po wyrobisku cegielni, kt\u00f3r\u0105 przekszta\u0142cono w staw (najwi\u0119kszy z trzech). Odt\u0105d Miejski Ogr\u00f3d Botaniczny zajmowa\u0142 powierzchni\u0119 ponad 6 ha. W cz\u0119\u015bci krajobrazowej starego ogrodu bagno z wilgotn\u0105 \u0142\u0105k\u0105 przekszta\u0142cono w drugi staw oraz oczko wodne z niewielk\u0105 wysepk\u0105. W miejsce placu szkolnego, na kt\u00f3rym odbywa\u0142y si\u0119 lekcje, urz\u0105dzono plac zabaw dla dzieci. W 1984 roku wymieniono cz\u0119\u015b\u0107 ogrodzenia wzd\u0142u\u017c ulic J. Pi\u0142sudskiego i Botanicznej, za\u015b w roku 1993 zmodernizowano ogrzewanie szklarni, zast\u0119puj\u0105c przedwojenne piece koksowo-w\u0119glowe piecem gazowym.<\/p>\n

\"\"\u00a0\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0\"\"
\nOd 1 lipca 1997 roku Miejski Ogr\u00f3d Botaniczny zosta\u0142 wyodr\u0119bniony z Miejskiego Przedsi\u0119biorstwa Gospodarki Komunalnej i usamodzielni\u0142 si\u0119 jako zak\u0142ad bud\u017cetowy z w\u0142asnym statutem, a od 1 stycznia 2000 roku jest miejsk\u0105 jednostk\u0105 bud\u017cetow\u0105 (Uchwa\u0142a Rady Miejskiej z listopada 1999 roku). Od 1998 roku prowadzi si\u0119 w Ogrodzie sta\u0142\u0105 sprzeda\u017c ro\u015blin szklarniowych. W styczniu 2006 roku Miejski Ogr\u00f3d Botaniczny uzyska\u0142 od Ministerstwa \u015arodowiska status prawny ogrodu botanicznego, jako plac\u00f3wki naukowo-badawczej.<\/p>\n

W chwili obecnej po pomiarach geodezyjnych i wytyczeniu na nowo granic, ogr\u00f3d ma kszta\u0142t nieregularnego wieloboku, kt\u00f3ry zajmuje powierzchni\u0119 6,36 ha. G\u0142\u00f3wne wej\u015bcie do Ogrodu (dla go\u015bci) znajduje si\u0119 przy ulicy Pi\u0142sudskiego.
\n\"\"
\n(Pe\u0142ny opis planu – tablic informacyjnych znajduje si\u0119 w zak\u0142adce Centrum Edukacji Ekologicznej)<\/p>\n

W uk\u0142adzie przestrzennym Ogrodu wyr\u00f3\u017cniamy: cz\u0119\u015b\u0107 botaniczn\u0105, parkow\u0105, plac zabaw oraz tereny gospodarcze ze szklarniami i palmiarni\u0105.<\/p>\n

\"\"\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\"\"<\/p>\n

Cz\u0119\u015b\u0107 botaniczna jest skomponowana w uk\u0142adzie kwaterowym i nawi\u0105zuje do ogrod\u00f3w w stylu francuskim, gdzie dominuje regularno\u015b\u0107 i geometryczne kszta\u0142ty, a kwatery s\u0105 przedzielone \u017cywop\u0142otem. Odmienn\u0105 zupe\u0142nie stylowo cz\u0119\u015bci\u0105 jest tzw. cz\u0119\u015b\u0107 parkowa, kt\u00f3ra ma za\u0142o\u017cenia typu krajobrazowego, jak ogrody angielskie. Odchodzi si\u0119 tu od stylu geometrycznego na rzecz swobody i naturalnego krajobrazu. Styl tego miejsca podkre\u015bla malowniczy staw otoczony wierzbami. Ch\u0119tnie jest odwiedzany przez romantyk\u00f3w szukaj\u0105cych miejsc bardziej zacisznych.<\/p>\n

Plac zabaw b\u0119d\u0105cy ulubionym miejscem dzieci nas odwiedzaj\u0105cych, znajduje si\u0119 w \u015brodkowej cz\u0119\u015bci Ogrodu i posiada liczne urz\u0105dzenia zabawowe oraz piaskownic\u0119.<\/p>\n

\"\"\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0\"\"<\/p>\n

W rogu ulic Pi\u0142sudskiego i Botanicznej znajduje si\u0119 sektor, w kt\u00f3rym r\u00f3wnie\u017c mo\u017cna si\u0119 dopatrzy\u0107 cech kompozycyjnych typu krajobrazowego. S\u0105 tu dwa stawy naturalne, oraz sztuczne oczko wodne z wysp\u0105 po\u015brodku. Oczko jest po\u0142\u0105czone strumykiem ze znajduj\u0105cym si\u0119 w pobli\u017cu alpinarium. Jest to miejsce szczeg\u00f3lnie ulubione przez m\u0142ode pary, kt\u00f3re ch\u0119tnie robi\u0105 sobie tutaj zdj\u0119cia. Tu\u017c obok znajduj\u0105 si\u0119 zabudowania gospodarcze z budynkiem administracyjnym oraz szklarnie.<\/p>\n

\"\"\u00a0\u00a0 \u00a0 \u00a0\u00a0\"\"<\/p>\n

W\u00a0 2014-tym roku, w p\u00f3\u0142nocnej\u00a0 cz\u0119\u015bci ogrodu powsta\u0142 ogr\u00f3d wschodni nazwany „Ogrodem Pi\u0119ciu \u015awiec”. Sporo tam ro\u015blin pochodz\u0105cych z Dalekiego Wschodu, szczeg\u00f3lnie Japonii<\/p>\n

\"\"\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0\"\"<\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    O Miejskim Ogrodzie Botanicznym Miejski Ogr\u00f3d Botaniczny jest po\u0142o\u017cony w \u015br\u00f3dmie\u015bciu Zabrza. Zgodnie z podzia\u0142em Polski na strefy klimatyczne obszar Wy\u017cyny \u015al\u0105skiej znajduje si\u0119 w strefie klimatycznej zachodniej i charakteryzuje si\u0119 klimatem umiarkowanie ciep\u0142ym o wp\u0142ywach oceanicznych, stwarzaj\u0105cym dogodne warunki dla wegetacji ro\u015blin. Inicjatorem i projektantem Botanicznego Centralnego Ogrodu Szkolnego (Botanischer Zentralschulgarten) w\u00a0Zabrzu […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":91,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"jetpack_post_was_ever_published":false,"footnotes":""},"class_list":["post-434","page","type-page","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/Pa24W5-70","jetpack-related-posts":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.festiwalkwiatow.zabrze.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/434","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.festiwalkwiatow.zabrze.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.festiwalkwiatow.zabrze.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.festiwalkwiatow.zabrze.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.festiwalkwiatow.zabrze.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=434"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.festiwalkwiatow.zabrze.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/434\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":437,"href":"https:\/\/www.festiwalkwiatow.zabrze.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/434\/revisions\/437"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.festiwalkwiatow.zabrze.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/91"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.festiwalkwiatow.zabrze.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=434"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}